پمپ وسیله ای است مکانیکی برای جابجایی و انتقال انواع مایعات که با افزایش فشار، باعث جابجایی مایعات به ارتفاع بالاتر (با افزایش هد) یا حتی پایین تر (حوضچه یا مخزن) می شود. پمپ ها در صنایع مختلف کاربردهای فراوانی دارند. پمپ ها از منابع انرژی مختلفی استفاده می کنند که شامل پمپ ها با کارکرد دستی، برقی، موتورهای درون سوز و نیروی باد می شوند پمپ ها دارای اندازه های مختلفی هستند که از سایز میکروسکوپی برای کارهای پزشکی تا پمپ های بزرگ صنعتی را شامل می شود.
به عبارتی دیگر، پمپ انرژی مکانیکی را از یک منبع خارجی مانند موتور گرفته و به سیال مایعی که در حال عبور از آن است منتقل می کند. در نتیجه انرژی سیال پس از خارج شدن از پمپ افزایش می یابد. از پمپ ها برای انتقال یا جابجایی سیال از یک نقطه به نقطه دیگر در یک سیستم لوله کشی یا هیدرولیک استفاده می شود پمپ ها دارای انواع مختلفی هستند که هر کدام کاربرد خاصی دارند.
انواع پمپ بر نوع اساس کارکرد
دسته بندی های مختلفی از پمپ ها (pumps) بر حسب کارکرد، ساختمان داخلی، روش انتقال به سیال، جنس متریال، مایعی که پمپ می کنند، وضعیت نصب و غیره وجود دارد. یکی از روش های رایج و جامع برای دسته بندی پمپ ها، روش انتقال انرژی به سیال است که به دو روش دینامیکی و جابجایی تقسیم بندی می شوند:
- پمپ جابجایی مثبت (Positive Displacement Pump)
- پمپ دینامیکی یا جابجایی غیر مثبت (Non Positive Displacement Pumps)
پمپ جابجایی مثبت (Positive Displacement Pump)
پمپ های جابجایی مثبت خود به دو نوع دورانی (Rotary) و رفت و برگشتی (Reciprocating) دسته بندی می گردند:
انواع پمپ دورانی یا Rotary
- پمپ دنده ای
- پمپ لوب
- پمپ پره ای
- پمپ پیش رونده خلاء
- پمپ پیش رس
- پمپ اسکرو
انواع پمپ رفت و برگشتی یا Reciprocating
- پمپ پیستونی شناور
- پمپ دیافراگمی
پمپ دورانی یا Rotary
در این نوع پمپ ها، جابجایی توسط حرکت دورانی چرخ دنده، میل بادامک یا پره ها انجام می شود. این نوع از انواع پمپها تنوعی زیادی دارد.
پمپ دنده ای یا Gear Pumps
یکی از معمول ترین پمپ ها برای افزایش توان هیدرولیکی سیال، پمپ دنده ای می باشد. پمپ دنده ای با استفاده از چرخ دنده، مایعات را جابجا می کند و در دو نوع چرخ دنده داخلی و خارجی تولید می گردند. این نوع پمپ به دلیل اینکه مقدار مشخص و ثابتی مایع را در هر سیکل جابجا می کند از نوع پمپ های جابجایی مثبت می باشند.
پمپ لوب یا Lobe Pumps
پمپ لوب یا پمپ گوشواره ای در صنایع مختلف از جمله کاغذ سازی، غذایی، بیوتکنولوژی، دارویی، شیمیایی کاربرد دارد علت کاربرد گوناگون پمپ لوب، کیفیت بالای بهداشتی، قابلیت اطمینان، مقاوم در برابر خوردگی در محیط های بخار می باشند.
پمپ پره ای یا Vane Pumps
پمپ های وین یا پمپ پره ای نوعی از پمپ های جابجایی مثبت (Positive Displacement Pump) و روتاری هستند که از نظر اصول کارکرد با پمپ دنده ای (Gear Pumps) شباهت زیادی دارند. در پمپ پره ای، پره های نصب شده روی روتوری است که درون حفره جای دارد. در بعضی موارد این پره ها طول های مختلفی دارند برای حفظ ارتباط دیوارهایی که پمپ درآن گردش می کند. استفاده معمول آن ها در پمپ هیدرولیک فشار بالا و سیستم های قدرتی و سوپر شارژ می باشد.
مونو پمپ یا پمپ پیش رونده خلاء یا Progressive Cavity Pumps
مونو پمپ ها که با نام های دیگری مثل پمپ ماردونی و تک اسکرو نیز شناخته می شوند، توسط حفره های گسسته ای که روی یک روتور مارپیچ قرار دارد، سیال را به صورت پیشبرد انتقال می دهد. نرخ جریان حجمی متناسب با سرعت گردش روتور ایجاد می شود. از این رو این پمپ ها برای اندازه گیری مایعات و پمپاژ سیال ویسکوز مناسب هستند.
پمپ پیش رس یا پمپ محیطی یا Peripheral Pumps
در پمپ های پیش رس محفظه مکش بزرگتر از تخلیه است و این باعث افت فشار محفظه مکش شده در نتیجه سیال راحت تر وارد پمپ می شود. اما قسمت تخلیه کوچکتر است و این عامل سیال را با شدت بیشتری می راند. هنگامی که پمپ روشن می شود پروانه پمپ، سیال را از قسمت دهانه مکش به خروجی هدایت می کند.
پمپ اسکرو یا Screw Pumps
پمپ اسکرو یک پمپ جابجایی مثبت است که حاوی یک یا چند اسکرو (پیچ) می باشد. مکانیزم این پمپ به گونه ای است که با هر دور گردش، حجم مشخصی از سیال جابجا می گردد. لذا با افزایش سرعت دورانی دبی سیال نیز افزایش می یابد. در تمام پمپ های اسکرو سرعت چرخش پمپ با توجه به ویسکوزیته سیال تعیین می گردد. در صورت افزایش ویسکوزیته سرعت پایین تری برای گردش انتخاب می شود.
پمپ رفت و برگشتی یا Reciprocating Pumps
در این نوع پمپ ها انتقال انرژی به صورت پریودیک و دوره ای انجام شود. نیروی محرکه در این پمپ ها معمولا الکتروموتور می باشد. در این پمپ ها پیستون درون سیلندر بالا و پایین حرکت می کند. عملکرد این سیستم به این ترتیب است که در صورت حرکت پیستون به یک سمت، درون سیلندر مکش ایجاد می شود و سیال از دریچه به داخل حرکت می کند. با بازگشت پیستون، این سیال مکیده شده از دریچه دیگری به بیرون رانده می شود. کاربرد این پمپ ها در سیالات ویسکوز و روغنی می باشد. در ادامه متن به معرفی انواع پمپ رفت و برگشتی می پردازیم.
پمپ دیافراگمی یا Diaphragm Pumps
پمپ دیافراگمی نوع دیگری از پمپ جابجایی مثبت یا همان گسسته می باشد. در پمپ دیافراگمی قطع و وصل شدن جریان، به واسطه حرکت این دیافراگم است. پمپ دیافراگمی برای جابجایی سیالات با ویسکوزیته های مختلف استفاده می شود (سیالات خیلی غلیظ مانند عسل یا رزین و چسب مایع تا سیالات خیلی رقیق مانند آب). در این پمپ ها بر عکس دیگر پمپ ها هیچگونه پروانه ای وجود ندارد و عمل جابجا شدن سیال توسط یک صفحه انعطاف پذیر که معمولا از جنس الاستومتر است استفاده می شود.
انواع پمپ دیافراگمی
- پمپ دیافراگمی دستی
- پمپ دیافراگمی الکتریکی
- پمپ دیافراگمی پنوماتیکی یا بادی
در صنعت سیستم پنوماتیکی آن به دلیل عدم نیازبه جریان الکتریسیته کاربرد بیشتری دارد.
توانایی پمپ دیافراگمی
- ایجاد فشار مناسب خروجی تا 8 بار
- توانایی کار با سیالات ویسکوز (غلیظ)
- راندمان بالای 97 درصد
- توانایی کار با حداقل روغن کاری
- قابلیت غوطه وری در سیال
- قابلیت کارکرد خشک
- نداشتن سیل مکانیکی
- قابلیت استفاده در محیط های قابل اشتعال یا انفجار
- قابلیت مکش از بشکه ها و مخازن با ابعاد گوناگون (خودمکش)
پمپ دیافراگمی پنوماتیک بشکه کش با هوای فشرده کار می کند و دارای توان مکش بالا می باشد و در نتیجه جهت پمپاژ انواع سیال مورد استفاده قرار می گیرد.
پمپ پیستونی شناور یا پلانچری چیست؟
این نوع پمپ ها دارای مکانیزم دورانی هستند و از گروه پمپ های جابجایی مثبت بوده که اصول عملکرد آنها در پمپاژ نمودن سیال همانند پمپ های رفت و برگشتی است با این تفاوت که به جای یک سیلندر و پیستون دارای تعداد زیادی سیلندر و پیستون می باشند. این پمپ ها در مواردی که فشار خروجی بالا (از 100 تا 1000) بار نیاز می باشد استفاده می گردد. در این پمپ ها با چرخش مکانیزم دورانی، پیستون ها داخل سیلندر رفت و برگشت نموده و روغن را به داخل محفظه سیلندر کشیده و سپس آن را به داخل سیستم مکش می نمایند. به طور کلی پمپ های پیستونی در دو نوع، استنلس استیل و برنزی ساخته می شوند.
انواع پمپ پیستونی
- پمپ کارواش
- پمپ کارواش خانگی
- پمپ کارواش صنعتی
- پمپ کارواش آب گرم و سرد
- پمپ کارواش الکتریکی، پمپ کارواش بنزینی و پمپ کارواش دیزلی
- پمپ مه پاش
- پمپ سم پاش
